Logo
बिहिवार, कार्तिक ४ गते २०७८
images
कार्तिक ४ गते २०७८
images
images

थुम्का–थुम्कामा चियाबगानको गँलैचा ! –‘पानीटार’


२०७७ मंसिर, २७ शनिवार
  • 1.5K
    SHARES

  • थुम्का–थुम्कामा चियाबगानको गँलैचा ! –‘पानीटार’

     

    images

    थुम्का–थुम्कामा चियबगानको गँलैचा –‘पानीटार’

    थुम्का–थुम्का डाँडामा गँलैचा बिछ्याझैँ मौलाएको चियाबगान । प्रकृतिले भरिपूर्ण छ पानीटार । 

     

    क्षेत्र पछिल्लो समय नयाँ पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकसित भएको छ । इलामको पर्याय बनेको चियाले कन्याम, अन्तु, इलाम बजार मात्र चर्चित छैनन् । पानीटारले पनि चियाकै आकर्षण दिन्छ । पनीटार इलाम जिल्लाको देउमाई नगरपालिका वडा नं.३ मा छ । इलामको पुरानो बजार हालको सहर मंगलबारेबाट दुई किलो मिटर आसपास चर्चेको छ । 

    इलाम सदरमुकामबाट २५ किलोमिटर पश्चिममा अवस्थित पानीटार चियाबगान साढे चार सय रोपनी बढि हरियाली देख्न सकिन्छ । अझै पनि पानीटारको विषेशता धेरैलाई थाहा छैन । चियाबारीको रमणीयतासँगै दृश्यावलोकन, मन्दिर र खेलमैदान यहाँका आकर्षण हुन् । झट्ट हेर्दा कन्यामको झल्को दिने पानीटार क्षेत्र वनभोज स्थलका लागि पनि उत्कृष्ट छ । 

    पानीटारबाट थुम्कामात्र होइन डाँडा–काँडाबाट तराईका फाँटसमेत देख्न सकिन्छ । लोकल जनजाती संस्कृति, परम्परा थप विषय हुन् ।  दक्षिणतर्फ रहेका सिद्धि थुम्काडाँडा, अजम्बरे डाँडा, जितपुरको झ्याउ पोखरी, खान्द्रुङ गुफा लगायतका पर्यटकीय क्षेत्र थप आकर्षण हुन् । लोभलाग्दो मौसम र उर्भर माटो इलामलाई प्रकृतिले दिएको बरदान हो ।
    इलामका कन्याम, श्रीअन्तु, माई पोखरी, सन्दकपुर मुख्य पर्यटकिय स्थानमा पर्छन 
    स्थानीय तह र सम्बन्धित निकाय (पर्यटनसम्बद्ध) ले चासो नदिएकै कारण पानीटार ओझेलमा पर्यो तर अहिले पानीटारले पूरै काँचुली फेरेको छ । स्थानीयवासी मात्र होइन, अन्तर जिल्लाको पर्यटकको पनि नयाँ गन्तव्य बनेको छ पानीटार । 

    panitar -daumai.JPG

    कसरी पुग्ने पानीटार ?
    पानीटार पुग्नको लागि मुख्य गरेर तिनवटा बाटाहरु छन् । मेची राजमार्गको नेपालटार, झापाको खुदुनाबारी, झापाकै दमक हुदै पुग्न सकिन्छ । खुदानाबारी र दमकबाट जाँदा कच्ची बाटो हुदै जानु पर्छ । खुदुनाबारीबाट जाँदा करिव ६५ किलो मिटर दुरी पर्दछ ।
    मुख्य मार्गमा पर्ने नेपालटारबाट १२ किलो मिटर लामो कालोपत्रे सडक हुदै पानीटार पुग्न सकिन्छ । यस्तै, मंगलबारेबाट पानीटार सम्म दुईकिलो मिटर । 
    सदरमुकामबाट नेपालटार हुँदै गाग्रेभञ्ज्याङबाट ओरालो झरेपछि पानीटार पुग्न सकिन्छ । झापाबाट सिद्धिथुम्का, सोयाक, जितपुर हुँदै मंगलबारे पुग्ने सडकले पनि पानीटारको सहजता बढ्दै गएको छ । 

    त्यस्तै, काठमाडौं पोखरा वा बुटवल जहाँ भएपनि तपाई इलाम सदरमुकाम पुग्दा सहज हुन्छ । त्यसपछि करिब ३० किमीको दूरीमा पर्ने पानीटार पुग्न इलाम सदरमुकाम–बिब्ल्याँटे बजार हुँदै नेपालटार र गाग्रेभञ्ज्याङ पुगेर केही तलतिर झर्नुपर्छ ।

    सदरमुकामबाट गाग्रेभञ्ज्याङसम्म पक्की र गाग्रेभञ्ज्याङदेखि केही ओरोलो कच्ची बाटो हिँडेपछि पानीटार पुगिन्छ । 

    पर्यटन व्यवसायी पासाङ शेर्पा यस्तो भन्छन्ः 

    हिउँदमा मनोरञ्जनका लागि आउने गतिलो गन्तव्य पानीटार बनेको  छ । मिडियाको प्रचारले नै पानीटार पर्यटकीय क्षेत्र बनेको हो । 
    कुनै निकायले यसको प्रचारका लागि चासो देखाएनन् । मिडियाको प्रचारले नै अहिले पानीटार पर्यटकीय क्षेत्र बन्दैछ । आउँदो साल माथिल्लो क्षेत्र (गाग्रेभञ्ज्याङ) बाट आउने कच्ची सडक पक्की भएपछि आवागमनका लागि झनै सहज हुन्छ ।

    चलचित्र तथा म्युजिक भिडिओका लागि उत्कृष्ट क्षेत्र ः

    पछिल्लो समय म्युजिक भिडियो र चलचित्रको छायाङ्कन गर्ने स्थल हो पानीटार । केही समयअघि मात्रै युट्युबमा सर्वाधिक रुचाइएको म्युजिक भिडियो ‘तीनपाते’ देखि प्रियङ्का कार्की र आयुष्मान देशराज जोशी अभिनित ‘प्रेम दिवस’ चलचित्रमा समेत पानीटारको सुन्दर चियाबारी राखिएको छ । 
    हुन त इलाम आफैँ पनि पर्यटकीय क्षेत्रको अब्बल क्षेत्र हो ।

    पानीटारमा व्यवस्थित होटल छैन, पर्यटक घरवास खुल्ने  तयारी

    पानीटारमा चाहिँ अहिलेसम्म व्यवस्थित खानपान र बस्ने ठाउँको अभाव छ । भर्खरै पर्यटकीय क्षेत्र बन्दै भएकाले पनि घरवास खुल्ने क्रममा छ । पर्यटक बढ्दै जाँदा स्थानीयवासीले घर–घरमा होटल सञ्चालन गर्न थालेको पर्यटन व्यवसायीहरु बताउँछन् । 

    बनभोज गर्न आउनेको संख्या बढि :

    अहिले पानीटारमा शनिबार र शुक्रबार करिब २०० को हाराहारीमा पर्यटक भित्रिन्छन् । विशेषतः घुमघाम र हिउँदमा वनभोज आउनेको सङ्ख्या बढी हुन्छ । “अहिले वनभोजका लागि त हामीले स्थानीय सिंहदेवी सामुदायिक वनको २५ प्रतिशत क्षेत्रमा वनभोज क्षेत्र बनाएका छौँ”, शेर्पाले भने । यहाँ निजी र सामुदायिक दुई किसिमको चियाबारी छ ।

    देउमाइ नगरपालिकाको भौगोलिक तथा सामाजिक स्थितिः

    प्राकृतिक सुन्दरताले भरिपूर्ण, बलियो र उर्भर, विभिन्न जातजातिहरु, भाषा, धर्म, सस्कृति र भेषभुषाको धार्मिक सहिष्णुताले ओतप्रोत, पर्यावरण, कृषि, पर्यटन तथा औद्योगिककरणको संभावना बोकेको आर्थिक सम्पन्नता तिर तिब्र गतिमा लम्किरहेको पहाडी भु–भागमा अवस्थित छ । १,९१.६३ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल भएको देउमाई नगरपालिका समुद्री सतहको २ सय ५० मिटर देखि २७ सय मिटरको उचाईसम्म फैलिएको छ । 

    chiyabari- panitar.JPG
    पूर्वमा इलाम नगरपालिका, पश्चिममा फाकफोकथुम र मांङसेबुंग गाउँपालिका, उत्तरमा पाँचथरको फाल्गुनन्द गाउँपालिका र दक्षिणमा माई नगरपालिका यस नगरपालिकाको सिमाना हो । 

    यहाँ राई , लिम्बु, मगर, ब्राह्मण, क्षेत्री, शेर्पा ,तामाङ, नेवार, गुरुङ, सुनुवार, दलित ,दशनामी लगायतका जातजातिहरुको बसोबास रहेको छ । 

    कुईभीर
    कुईभीर पर्यटकीय क्षेत्र देउमाई नगरपालिका १ मा अवस्थित छ । कुईभीर पुग्न इलाम सदरमुकामबाट मेची राजमार्ग समातेर डेढ घण्टा यात्रामा पुगीने ढप्पेटारबाट उकालो लाग्नु पर्छ । शेर्पा समुदायको बस्तीमा अर्गानिक परिकारका स्वादमा रमाउदै २ घण्टाको पदयात्रा गरेपछि कुईभीरको चुचुरो पुगिन्छ ।

    कुईभीर धार्मीक , सांस्कृतिक , जैविक विविधता , बन्यजन्तु , चराचुरुगी , जडीबुटी र बनै भरी फुल्ने लालि गुँरासले सजिएको हुन्छ । तत्कालिन इलामका बडाहाकीम सन्तबीर लामाको सक्रियतामा निर्माण भएको पदमार्ग समातेर बौद्ध गुम्बा ,जोर पोखरी र देउमाई पोखरी पुगिन्छ । 

    पोखरी क्षेत्रमा प्रसस्त चौर रहेकाले बनभोज स्थलको रुपमा समेत यो ठाउँलाई बिकास गर्न लागिएको छ । ढकमक्क फुल्ने गुरास चाप, चिमाल र लेकाली फुलमा रमाउदै देउमाई पोखरीबाट १ घण्टाको यात्रामा कुईभीर पुगिन्छ । भुईकुहिरो भित्र अजंग भएर बसेको कुईभिर पहाडबाट दजनौ हिमालका दृश्य, सूर्योदय, नेपाल र भारतका अनेकौ क्षेत्र आँखै अगाडी देखिन्छ । यहिबाट पूर्वी नेपालकै प्रमुख पर्यटकीय गन्तब्य सन्दकपुर पदयात्रा गरिने भएकाले कुईभिर अजंगको भीर पहाड नभई घुमफिरको उत्कृट गन्तब्यस्थल हो । 

    गुफाथुम्की डाँडा
    परापुर्वकालमा बौद्धमार्गी भिक्षुहरुले डाडामा बसेर साधना लिने गरेको अग्लो डाडाँ गुफाथुम्की देउमाई नगरपालिकाको वडा ३ मा पर्दछ । बौद्धमार्गी भिक्षुहरुले डाँडामा बसेर साधना लिने गरेकाले डाँडाको नामाकरण गरिएको  किम्बदन्ती छ ।

    पानीटार
    पानिटार पूर्र्वी नेपालकै ‘ग्रिन कार्पेट’ अर्थात हरियो चियाले ढाकिएको एक महत्वपूणस्थल हो । पूर्वी नेपाललाई चिया क्षेत्र घोषणापछि खेती बिस्तार गर्न सरकारले प्राविधिक सेवा प्रदान गर्न रोपिएको चिया बगान नै अहिले देश विदेशिको रोजाईमा परेको छ । साढे ४ सय रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको पानीटारमा अहिले राष्ट्रिय चिया तथा कफी बिकास बोर्डले नमुना चिया प्रसोधनस्थलसँगै नेपाली चियाको इतिहास, प्रजाती, प्रविधि र स्वादमा रमाउन सक्ने पूर्वाधारको विकास गरिरहेको छ । नागबेली बाटोमा प्रेमलाप गर्दै स्वर्गीय आनन्द लिने पूर्वकै गन्तव्यको रुपमा पानीटारलाई प्रकृतिले दिएको उपहार भन्दा फरक पर्दैन ।

    सिद्धिथुम्का चुली
    समुद्री सतहबाट १७ सय मीटर उचाइमा फैलिएको सिद्धिथुम्का चुली सूर्योदय र सूर्यास्तको दृश्यवलोकन गर्ने पूर्वी नेपालकै सु–प्रसिद्ध स्थल हो । जिम्बु, हिगुवा जातका बनस्पतिमा रमाउदै मोती झै टल्कने दर्शन ढुंगा र तराईका फाटसंगै अग्ला हिम श्रृंखलाहरु देखिँदा सिद्धिथुम्का चुली पर्यटन लोभ्याउने क्षेत्र हो ।

    panitar- 1.JPG

    सिद्धिथुम्का चुलीबाट इलामका अधिकांश स्थान, छिमेकी जिल्ला झापा, मोरङ, सुनसरी, धनकुटा, पाँचथर मात्र हैन भारतको दार्जिलिङ्ग, सिलिगुडि एवं करसाङ्गका शहरहरुको दृश्य पनि हेर्न सकिन्छ । यहाँबाट सर्वोच्च शिखर सगरमाथा सहित तेश्रो अग्लो शिखर कञ्चनजंघाको पनि दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ ।

    अजम्बरे डाँडा
    डाँडामा अजम्बरी बुटि पाइने गरेका कारण यसलाई अजम्बरे डाँडा भनिएको किम्बदन्ति छ ।सूर्योदय, सूर्यास्तको दृश्य हिम श्रृङखला र तराईका नागबेली आकारका मनोरम दृश्य हेर्नका लागि अजम्बरे डाँडा उपयुक्त गन्तव्य हो । खासगरि अजम्बरे डाँडा उत्कृष्ट सूर्यास्तको दृश्य देखिने गन्तव्यस्थल हो ।

    झ्याउ पोखरी
    देउमाई ८ र ९ को संगमस्थलमा अवस्थित झ्याउ पोखरी पश्चिमि क्षेत्रकै ठूलो सिमसार क्षेत्र रहेको थियो ।

    जलवायु परिवर्तनका कारण पानीको सतह घटेपनि हाल सरक्षण र बिकासको काम गरि झ्याउपोखरीलाई पर्यटकको गन्तब्यस्थल बनाउन जनप्रतिनिधि छन् । झ्याउ पोखरीलाई स्थानीय र प्रदेश सरकारको लगानीमा पूर्वाधार निर्माणले गति लिएको छ ।

    पङखेलुङ्ग झरना

    पङखेलुङ्ग खोलामा रहेको पङ्खेलुङ झरना देउमाई नगरपालिकाको अर्को पर्यटकीय गन्तव्य हो ।पङ्खेलुङ झरना काली दह र चङ्गलङ्ग पहराका नाममा पनि प्रशिद्ध छ । जंगलको बिचमा अवस्थित ५० मिटर अग्लो झरनामा रमाउनेहरुको संख्या पनि बढ्दै गएको छ ।


    धार्मीक तथा सांस्कृतिक सम्पदा
    नागेश्वरी धाम, फाल्गुनन्दले स्थापना गरेको शिवालय मन्दिर, तपस्यास्थल खत्रक्पा, किरातेश्वर ध्यान केन्द्र, लेचुम्बा डाडाँ र फुलुङगी डाडाँ यहाँका धार्मिक तथा ऐतिहासिक स्थलहरु हुन् । 
    नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ मा राधाकृष्ण र सिंहदेवी मन्दिर अवस्थित भने मंगलबारे बजार छेउमा लक्ष्मी नारायण मन्दिर रहेको छ । देउमाई नगरपालिका १ को कुईभीर क्षेत्रमा पर्ने उर्गेन सांगछयोलिङ गुम्बा बौद्ध धर्मावलम्बीहरुको आस्थाको केन्द्र हो । यस्तै त्रिवेणी चोकमा स्याङदोपल्दिप बौद्ध गुम्बा र अति पुरानो साङगेछयोलिङ गुम्बा छन् । 

    शिखरबाबा धाम
    वडा नम्बर ४ मा रहेको प्रसिद्ध शिखरबाबा धाम देउमाई नगरपालिकाको एक धार्मिकस्थल हो । २०६१ साल भदौ १ मा शिखरबाबामा अलौकीक शक्ति प्राप्त भइ शक्तिपिठ उत्पन्न भएको बिश्वासमा हालसम्म २३ लाख बढी भक्तजनहरुले दर्शन गरेको रेकर्ड छ । प्राकृतिक चिकित्सा पदतीबाट शिखरबाबाले बिभिन्न रोगको उपचार समेत गराउदै आएको छ । 

    जटेश्वर महादेव मन्दिर
    वडा नम्बर ५ को सिंगलप्पामा रहेको जटेश्वर महादेव मन्दिर धार्मीक तथा पर्यटकीय गन्तब्य हो । देउमाई खोलाको चाचले घाटसंगै खोलाकिनारमा निर्माण गरिएको जटेश्वर मन्दिरमा पाठपूजा गर्दा मनोकांक्षा पुरा हुने विश्वास छ ।

    सिद्धिदेवी
    सिद्धिदेवीमा पुजाआजा गरि गाईको दुध चढाउनाले गाउँमा पानी र अन्न कहिल्यै अभाव नहुनका साथै पशुधनको दिर्घायु हुने जनविश्वास छ । सिद्धिदेवी मन्दिर शिव र पावर्तीका रुपमा पारुहाँङ्ग र सुम्निमा बसेकाले सबैको कल्याण हुने किराँत धर्मावलम्विको विश्वास रहेको  छ ।

    फाल्गुनन्द माङहीम

    वडा नम्बर ९ मा राष्ट्रिय विभुति फाल्गुनन्दले स्थापना गरेको माङहीम पर्दछ । राष्ट्रिय विभुति फाल्गुनन्दले वि।सं। १९९४ मा फलामे चिम्टा गाडेर माङहीम स्थापना गरेका थिए । माङहीममा फल्गुनन्दले प्रयोग गरेका झ्याम्टा, एकतारे, डमरु, भरुवा बन्दुक, चौरीको चम्मर संरक्षण गरिएको छ । 

    गजुरमुखी धाम

    गजुरमुखि धामको दर्शन गर्ने भक्तजनको यात्रा देउमाई नगरपालिकाकाबाट तय गर्ने भएकाले यहाँ धार्मिक पर्यटन गजुरमुखी धामको यात्रा देउमाई नगरपालिकाबाट हुँदै आएको छ । मनोकाक्षा पुरा हुने बिश्वासका साथ गजुरमुखी जाने भक्तजन बढ्दै  गएको छ ।

    खान्द्रुङ्ग गुफा

    ढाडजस्तो देखिने खान्द्रङ्ग गुफाको भित्र ठूलाठूला ओडार र सुरुङ्गहरु छन् । तीन तलामा रहेको गुफा भित्र ढिकी, जाँतो, धुपौरो, नाग, चरा, हात्ति र बाघको पाइला कुदिएको देख्न सकिन्छ ।गुफाभित्र गाईको पाइला, धामी झाक्रिको ढ्याङग्रो र गजोका आकर्षक आकृति छन् । 

    रत्न सुरुङ्ग
    रत्न सुरुङ्ग गुफा राजनितिक इतिहाससँगै जोडिएको छ । देउमाई नगरपालिका १ मा अवस्थित रत्न सुरुङको नाता नेपालको राजनितिक आन्दोलन र परिर्वतनसँग जोडिएको छ । सहिद रत्नकुमार वान्तवाकै नेतृत्वमा २०३५ सालको साउन महिनामा खनिएको थियो । २२ मिटर लामो सुरुङभित्र १० जना मानिस बसेर बैठक संचालन गर्न सक्ने योजना सहिद बान्तवाको थियो । सुरुङ ऐतिहासिक तथा सहिद भूमिलाई अहिले संरक्षण र पर्यटकीय प्रवद्र्धनका काम शुरु भएको छ । 

    रोपाँई जात्रा
    रोपाँई जात्रा देउमाई नगरपालिको मौलीक संस्कृति हो । देउमाई नगरपालिकाको केन्द्र मंगलबारे बजारमा कृष्णअष्टमीको अघिल्लो दिन बुधबार मनाइने रोपाईजात्रा विषेशगरी नेवारी संस्कृतिबाट सुरू भएको मानिन्छ । जात्रामा धान रोप्दा गरिने सबै कृयाकलापलाई अभिनय र नाचगानको शैलीमा मनाइन्छ ।

    जातीय संस्कृति
    देउमाई नगरपालिका जातजातीका मौलिक परम्परा, रीतिरिवाज र संस्कृतिको संगमस्थल हो । नौमति, पंचेबाजा, मारुनी, साकेला, उद्यौली, उभौली, चण्डीनाच, केलाङ्ग नाच, ढोल नाच, धाननाच वालन, संगीनी हुर्रा नाँच, डम्फु सेलो, तामाङ्ग सेलो नाच यहाँका सास्कृतिका धरोहर हुन् ।

    लोपउन्मुख जिवजन्तु


    देउमाई नगरपालिकाको कुईभीर वरपरका जंगलमा पाईने लोपउन्मुख बन्यजन्तु रेडपाण्डा, पुतलि, चराचुरुङ्गीले बिश्व भरका पर्यटक र बन्यजन्तुकर्मीको मन तानेको छ ।

     

    रेडपाण्डाको अध्ययन अनुसन्धानका लागि यहाँ बन्यजन्तुविद्हरु आउने गरेका छन् । यहा बिभिन्न प्रजातीका चराचुरुङ्गी र पुतलीहरु समेत पाईने गरिएको छ ।


    कृषि उपज, पशुपालन र जडीबुटी


    यस क्षेत्रमा आलु मकै धान, अलैँची अम्लिसो अकबरे,सागसब्जीको व्यवसायीक खेती हुँदै आएको छ नगरमा जिम्बु, हिगुवा, पाखनवेत, चिराईतो ओखे आलु मजिटो जातका औषधीजन्य जडीबुटी पाईन्छ ।
    खत्रक्पा
    खत्रक्पा देउमाई नगरपालिका ९ र माई नगरपालिका १ को सीमा क्षेत्रमा अवस्थित छ । किराँत धर्मगुरु तथा राष्ट्रिय विभुति फाल्गुनन्दको ध्यान केन्द्र रहेको खत्रक्पा धार्मिक आस्थाको केन्द्र हो ।

    इलामका माई र देउमाई खोलाको संगमस्थल रहेको फुलुङ्गिसँगै रहेको माहागुरु फाल्गुनन्दको ध्यान केन्द्र रहेको खत्रपा धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्र हो 

     

    images
    images

    सम्बन्धित समाचार

    images
    images
    images

    ताजा अपडेट

    images
    images
    images
    images
    images

    धेरै पढिएको

    images